ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ,ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ - ΧΑΡΗ ΛΟΓΟΘΕΤΗ


του Χάρη Λογοθέτη
Η άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ στην κυβέρνηση στηρίχτηκε σε μια κοινωνική συμμαχία ευρύτατων τμημάτων της μισθωτής εργασίας, των επισφαλώς εργαζομένων και των ανέργων, μέρους των μεσαίων στρωμάτων και μεγάλου τμήματος της νεολαίας. Πολύ ενισχυμένη σε σχέση με τις προηγούμενες εκλογικές αναμετρήσεις ήταν και η στήριξή της ριζοσπαστικής Αριστεράς από τους συνταξιούχους και τους αγρότες.
Κομβικό σημείο και βάση αυτής της σχέσης εκπροσώπησης είναι το προεκλογικό πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ, με πυρήνα το λεγόμενο «πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης», δηλαδή μια πρώτη δέσμη ενεργειών για την ανακούφιση της ανθρωπιστικής κρίσης, την αναστροφή της ύφεσης και τη δημιουργία απασχόλησης, την αποκατάσταση δικαιωμάτων που ισοπεδώθηκαν από το καθεστώς των μνημονίων και κάποιες δημοκρατικές τομές στη λειτουργία του κράτους. Με το πλαίσιο αυτό, επιχειρείται η απεμπλοκή από τη μέγκενη των μνημονίων και η ψηλάφηση των δυνατοτήτων μιας εναλλακτικής εξόδου από την κρίση, δηλαδή της διαμόρφωσης ενός εναλλακτικού, βιώσιμου παραγωγικού μοντέλου που θα δίνει έμφαση στις ανάγκες των πολλών.
Η προσπάθεια αυτή προφανώς αμφισβητεί ανοιχτά τα νεοφιλελεύθερα δόγματα που έχουν επιβληθεί διεθνώς τις τελευταίες δεκαετίες και αποκτούν όλο και πιο άγρια μορφή, αλλά δεν μπορεί και να ισοδυναμεί με μια απόπειρα επιστροφής στις προ του 2010 ισορροπίες της ελληνικής κοινωνίας, οι οποίες, εκτός του ότι αποδείχθηκαν οικονομικά μη βιώσιμες, εμπεριείχαν ήδη βαθιές κοινωνικές αδικίες.
Επομένως, κεντρικό ζητούμενο για τη σημερινή κυβέρνηση είναι το πώς θα διαμορφώσει, βήμα βήμα και με συγκεκριμένο σχέδιο, ένα νέο παραγωγικό-κοινωνικό μοντέλο, που θα υπηρετεί τις ανάγκες των πολλών, θα κρατά πολιτικά ισχυρή και, ενδεχομένως, θα διευρύνει την κοινωνική συμμαχία που τη στηρίζει, αλλά θα επιτρέπει, ταυτόχρονα, στη χώρα να εντάσσεται με έναν βιώσιμο και κοινωνικά επωφελή τρόπο στο διεθνές οικονομικό σύστημα. Το καθήκον δεν είναι καθόλου απλό, πολύ περισσότερο που η ελληνική κυβέρνηση πρέπει να κινηθεί σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου τον τόνο δίνει ο νεοφιλελευθερισμός και, στενότερα, σε ένα πολύ δυσμενές, πολιτικά και θεσμικά, ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Επιπλέον, η τροπή της διαπραγμάτευσης με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και το ΔΝΤ δείχνει ότι η κυβέρνηση ενδεχομένως να μην έχει την πολυτέλεια να καταλήξει σε μια πολιτικά «ευρύχωρη» συμφωνία με τους δανειστές, η οποία θα της επέτρεπε, στη συνέχεια, να αρχίσει να ανοίγει με κάποια άνεση τα διάφορα εσωτερικά μέτωπα, διαθέτοντας σταθερό πλαίσιο χρηματοδότησης και αρραγή κοινωνική συμμαχία, αλλά ότι θα αναγκαστεί πολύ σύντομα να κάνει κάποιες παραχωρήσεις που θα αγγίζουν τα κοινωνικά συμφέροντα και τις προσδοκίες της κοινωνικής βάσης της.
Είναι προφανές, τουλάχιστον με βάση την κοινωνική διαστρωμάτωση και τις σχέσεις πολιτικής εκπροσώπησης των δύο τελευταίων δεκαετιών, ότι η κοινωνική συμμαχία που στηρίζει τον ΣΥΡΙΖΑ αποτελείται από κοινωνικά στρώματα και κατηγορίες που εισήλθαν στην οικονομική κρίση από αρκετά διαφορετική αφετηρία και με αρκετά διαφορετικές  προσδοκίες, αλλά οι συνέπειες της κρίσης και των μνημονίων σταδιακά τα έφεραν κοντά με δραματικό τρόπο. Αυτά τα κοινωνικά στρώματα πλησίασαν τον ΣΥΡΙΖΑ και τον στήριξαν εκλογικά, κομίζοντας, βέβαια, σε πολλές περιπτώσεις, τις ιδιαίτερες επιδιώξεις τους, ακόμη και τη νοοτροπία συνδιαλλαγής που χαρακτήριζε τις σχέσεις των διαφόρων κοινωνικών ομάδων με τα δύο μεγάλα αστικά κόμματα της μεταπολίτευσης.
Στις σημερινές συνθήκες και με τους σημερινούς περιορισμούς, λοιπόν, η κατάστρωση ενός πολιτικού σχεδίου για μια οικονομικά βιώσιμη και κοινωνικά δίκαιη εναλλακτική εξόδου από την κρίση προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, μια σαφέστερη ιεράρχηση των αναγκών αυτών των κοινωνικών στρωμάτων και, άρα, μια νέα ισορροπία δυνάμεων στο εσωτερικό του λαϊκού μπλοκ. Κάτι τέτοιο σημαίνει αναπόφευκτα την αισθητή άμβλυνση των μεγάλων αποκλίσεων που χαρακτήριζαν τη σχετική θέση των στρωμάτων αυτών στο πλαίσιο της κοινωνικής συμμαχίας που εξέφραζε κάποτε το ΠΑΣΟΚ, δηλαδή τον τερματισμό των προνομιακών ρυθμίσεων ή της ανοχής απέναντι σε διάφορες κοινωνικές ομάδες σε ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων (π.χ. ασφαλιστικά και μισθολογικά προνόμια ειδικών κατηγοριών εργαζομένων, προνομιακή πρόσβαση σε δημόσιους πόρους, αδικαιολόγητες προστατευτικές ρυθμίσεις για διάφορους κλάδους, «φακελάκια», πλαδαρή λειτουργία τμημάτων του δημόσιου τομέα, φοροδιαφυγή και εισφοροδιαφυγή μικρομεσαίων επαγγελματιών, κατάχρηση αγροτικών επιδοτήσεων κ.α.) και τον προσανατολισμό των πόρων και των πολιτικών δυνατοτήτων που θα απελευθερωθούν στη δραστική μείωση της φτώχειας, στην επαναφορά των συλλογικών συμβάσεων, του κατώτατου μισθού και των χαμηλών συντάξεων, στον περιορισμό της επισφαλούς εργασίας, στη δημιουργία νέων, αξιοπρεπών θέσεων πλήρους απασχόλησης, στην καλύτερη αξιοποίηση των δυνατοτήτων του δημόσιου τομέα, δηλαδή στην προώθηση κρίσιμων πτυχών της πολιτικής του ΣΥΡΙΖΑ.
Με άλλα λόγια, την ηγεμονία στο εσωτερικό του λαϊκού μπλοκ πρέπει να την έχει μια συμμαχία της μισθωτής εργασίας και κάποιων μεσοστρωμάτων, όχι, όμως, με τη γνώριμη πασοκική έννοια των οργανωμένων ομάδων πίεσης που εξασφαλίζουν προνόμια σε βάρος άλλων κοινωνικών ομάδων, αλλά με συναίσθηση των τεράστιων προσπαθειών που πρέπει να καταβληθούν για την εξάλειψη της φτώχειας και της ανεργίας, καθώς και με επίγνωση της αυξανόμενης κοινωνιολογικής βαρύτητας και πολιτικής κινητικότητας των επισφαλώς απασχολούμενων. 
Φυσικά, η οικοδόμηση ενός εναλλακτικού παραγωγικού-κοινωνικού μοντέλου μέσα σε αντίξοες διεθνείς συνθήκες δεν είναι μια υπόθεση ανακατανομής περικοπών στο εσωτερικό του λαϊκού μπλοκ, αλλά συνδέεται με πολιτικές κινήσεις πολύ ευρύτερης εμβέλειας, όπως οι διεθνείς ελιγμοί της χώρας, ο έλεγχος της εγχώριας ολιγαρχίας, η πάταξη της μεγάλης φοροδιαφυγής και του λαθρεμπορίου, το καθεστώς λειτουργίας του τραπεζικού τομέα και των μέσων ενημέρωσης, το χτύπημα των ολιγοπωλίων και η ανάδυση παραγωγικών κλάδων με υψηλή προστιθέμενη αξία, η εμβάθυνση της δημοκρατίας και των κοινωνικών δικαιωμάτων κτλ.
Είναι, όμως, σημαντικό να υπάρχει μια σαφής εικόνα ποια θα είναι η κοινωνική συμμαχία που θα καθοδηγεί την υλοποίηση του πολιτικού σχεδίου, σε ποια κοινωνικά στρώματα και για ποιους λόγους θα αποδίδεται το σημαντικότερο μέρος των ωφελημάτων, τι θα θυσιάζεται και τι όχι και με ποια κριτήρια θα σχεδιάζονται οι επόμενες κινήσεις.
Περιττό να προσθέσει κανείς ότι μια τέτοια τεχνική-οικονομική, αλλά και πολιτική, δουλειά εξειδίκευσης και επεξεργασίας εναλλακτικών σεναρίων είναι πια απολύτως επείγουσα και ότι νευραλγικό ρόλο στην προσπάθεια αυτή θα πρέπει να παίξει το κόμμα του ΣΥΡΙΖΑ, σε αμφίδρομη και ανοικτή σχέση τόσο με την κυβέρνηση όσο και με τα κοινωνικά κινήματα και τους ενεργούς πολίτες σε κάθε έκφραση της κοινωνικής ζωής. Όσο πιο ευρύχωρα αντιμετωπιστεί το εγχείρημα, τόσο περισσότερες κοινωνικές δυνάμεις θα ενεργοποιήσει και τόσο καλύτερα αποτελέσματα θα έχει σε μια πολύ κρίσιμη περίοδο.