ΤΟ ΝΕΟ ΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΚΙΝΑΣ

του Λευτέρη Στουκογεώργου


- Πρίν  από περίπου δύο  χρόνια η Κίνα υιοθέτησε την στρατηγική  Made in China 2025 με στόχο να γίνει η χώρα παγκόσμιος τεχνολογικός ηγέτης. H νέα στρατηγική στη βιομηχανική πολιτική αφορά την μετατόπιση των κινεζικών προτεραιοτήτων: αντί του «assembling in China», η πολιτική στοχεύει στο «build in China»  και βασίζεται στα κινεζικά διπλώματα ευρεσιτεχνίας, εφευρέσεις και ιδέες, παρά στα εισαγόμενα. Ο στόχος είναι να καλυφθεί  από την εγχώρια αγορά το 40% των προϊόντων του κλάδου μέχρι το 2020 και να φτάσει μέχρι το 70% το 2025.

Η δημιουργία ειδικών κρατικών Funds, η φορολογική ελάφρυνση και η διευκόλυνση της συνεργασίας μεγάλων κρατικών εταιρειών με τον ιδιωτικό τομέα θα διευκολύνει τη χρηματοδότηση όλων των έργων. Επιπλέον, διατίθενται τεράστιοι πόροι για την εξειδικευμένη κατάρτιση και την ανάπτυξη ανθρώπινων πόρων (συμπεριλαμβανομένων των ειδικών υποτροφιών στα καλύτερα πανεπιστήμια, ερευνητικά και βιομηχανικά κέντρα στον κόσμο). Σύμφωνα με τα κινεζικά στοιχεία, η δαπάνη για έρευνα και ανάπτυξη (R&D) αυξήθηκε από 1% (2005) σε σχεδόν 3% του ΑΕΠ (με τα διεθνή στοιχεία να δείχνουν δαπάνες ύψους 2,1-2,2% του ΑΕΠ).  Μετά το 2010, ο ρυθμός ανάπτυξης της βιομηχανίας υψηλής τεχνολογίας της Κίνας ανήλθε στο 15,8% κατ’ έτος. Ο πρωθυπουργός Li Keqiang δήλωσε πρόσφατα ότι αναμένεται αλματώδης άνοδος τα επόμενα χρόνια. Η στρατηγική Made in China 2025 θα έχει τεράστιο αντίκτυπο στην εσωτερική κατάσταση τόσο στην Κίνα όσο και στις διεθνείς αγορές.

 Η Κίνα επιδιώκει επίσης να ενισχύσει τους νόμους περί ιδιοκτησίας για μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες είναι ευρέως γνωστές για τις παραβιάσεις πνευματικών δικαιωμάτων. Τον Μάρτιο του 2017, το Ευρωπαϊκό Εμπορικό Επιμελητήριο εξέφρασε την ανησυχία του ότι η νέα κινεζική στρατηγική θα δώσει ειδικά πλεονεκτήματα στους κινέζους παραγωγούς . Η ΕΕ προβληματίζεται έντονα από την κινέζικη διείσδυση σε στρατηγικούς τομείς κλειδιά της ευρωπαϊκής οικονομίας και εφαρμόζει σχετικούς νόμους απαγόρευσης τέτοιων επενδύσεων.

Στις 20 Ιουλίου 2017, το θέμα του Κρατικού Συμβουλίου της Κίνας ήταν το «Next Generation Artificial Intelligence Development Plan», με στόχο να γίνει η χώρα παγκόσμιος ηγέτης στην Artificial Intelligence, μέχρι το 2030. Η ατζέντα έχει μια τριπλή προσέγγιση : Την αντιμετώπιση βασικών προβλημάτων στην έρευνα και την ανάπτυξη, την κατασκευή μιας σειράς προϊόντων και εφαρμογών και την δημιουργία μιας βιομηχανίας Artificial Intelligence. Η Accenture εκτιμά ότι η Α.Ι. θα μπορούσε να αυξήσει το ΑΕΠ της Κίνας από 1,6%, έως 7,9% έως το 2035.

Το Κρατικό Συμβούλιο επίσης εξέδωσε νέους κανονισμούς, για τις υπερπόντιες επενδύσεις των κινέζικων εταιρειών , που αποσκοπούν στον περιορισμό των «παράλογων επενδύσεων» (σε ακίνητα, ξενοδοχεία, ψυχαγωγία και αθλητικές ομάδες). Είναι μια κίνηση της κυβέρνησης ώστε να διατηρηθεί η υψηλή μόχλευση από τις ιδιωτικές εταιρείες στο εξωτερικό. Ταυτόχρονα όμως, το Κρατικό Συμβούλιο ενθαρρύνει τις επενδύσεις σε έργα υποδομής που συνδέονται με την στρατηγική

 

One Belt, One Road του Προέδρου Xi Jinping. Οι νέοι κανονισμοί θα υποστηρίξουν επίσης επενδύσεις στους τομείς υψηλής τεχνολογίας, ενέργειας και γεωργίας.

Στη στρατηγική του Οne Βelt, Οne Road η Κίνα έχει δύο πλεονεκτήματα:

Πρώτον, είναι αρκετά έμπειρη πλέον σε τέτοια περιβάλλοντα, λόγω των χρόνιων επενδυτικών της δραστηριοτήτων σε αρκετές αφρικανικές χώρες όπως π.χ. η Αιθιοπία. Το 2015, ο Πρόεδρος Xi Jinping ανακοίνωσε ένα σχέδιο για την επένδυση 60 δις USD σε αναπτυξιακά έργα σε όλη την Αφρική. Τα οφέλη για τα αφρικανικά έθνη περιλαμβάνουν τη μείωση της φτώχειας, την αύξηση των υποδομών υγείας και την εκβιομηχάνιση . H Kίνα επωφελείται σε φυσικούς πόρους, πρώτες ύλες και προϊόντα. Το συνολικό κινεζικό εμπόριο με τις αφρικανικές χώρες αυξήθηκε κατά 16,8% στα 38,8 δισ. USD το πρώτο τρίμηνο του 2017. Η κινεζική όμως γεωπολιτική επιρροή στην Αφρική, χαρακτηρίζεται από πολλούς ως μια μορφή νεο-αποικιοκρατίας. Η Κίνα αποκτά στρατηγικό βάθος στις χώρες της  Κ. Αφρικής στοχεύοντας να «κόψει» την Αφρική για να περνά τα εμπορεύματα της από τον Ινδικό στον Ατλαντικό (από την Τανζανία στην Αγκόλα).

Δεύτερον, η China Development Bank (CDP) παρέχει αφειδώς κρατικό χρήμα στις δημόσιες επιχειρήσεις προκειμένου να επενδύσουν σε τέτοια έργα εκεί που οι ιδιώτες θα δίσταζαν. Ένα παράδειγμα είναι το Πακιστάν ,όπου η Κίνα δημιούργησε έναν ολόκληρο οικονομικό διάδρομο αποτελούμενο από δρόμους, σιδηρόδρομους, σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής και λιμάνι στο Gwadar. Ομοίως κινείται σε Μυανμάρ, Μογγολία, Ιράν, Σρι Λάνκα , Λάος Στο silk road economic belt σημαντικό ρόλο φαίνεται να διαδραματίζει και η Τουρκία.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το one belt one road είναι η οικονομική μορφή της κινεζικής γεωπολιτικής. Με τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία όμως να κυριαρχούν σε διεθνείς οικονομικούς θεσμούς όπως το IMF, την World Bank και την  Ασιατική Τράπεζα Ανάπτυξης (ADB) , η πραγματοποίηση της ατζέντας της Κίνας μπορεί να είναι προβληματική.
Ως απάντηση, η Κίνα δημιούργησε το δικό της πολυμερές θεσμικό όργανο, την Asian Infrastructure Investment Bank (AIIB)  . Όπως φαίνεται και στο χάρτη παρακάτω, οι ιδρυτές της νέας τράπεζας είναι 57 χώρες από Ασία ,Ωκεανία και Ευρώπη (σύν την Αίγυπτο). η Κίνα όμως κατέχει περίπου το 28% των δικαιωμάτων ψήφου, ενώ μόνο το 25% απαιτείται για θεμελιώδεις αποφάσεις. Με άλλα λόγια, η AIIB χωρίς τη συγκατάθεση της Κίνας δεν κινείται. Πάντως μέχρι στιγμής η AIIB υπολείπεται των παγκόσμιων θεσμών που θέλει να ανταγωνιστεί ενώ οι τραπεζικές πλατφόρμες διακίνησης κεφαλαίων παραμένουν αμερικάνικες. Η οικονομική σημασία των αναπτυσσόμενων χωρών αναμένεται να αυξηθεί καθώς αυξάνονται οι εντάσεις μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ.


 

Η ανάπτυξη της Κίνας χαρακτηρίστηκε επίσης από την άνοδο μιας νέας τάξης ισχυρών και σημαντικών επιχειρηματικών ηγετών, συχνά με στενούς δεσμούς με το κόμμα. Η νομική βάση της Κίνας εξαρτάται από τον έλεγχο και τη δύναμη του κόμματος παρά από το κράτος δικαίου. Με αφορμή την πραγματοποίηση του 19ου Συνεδρίου του ΚΚΚ το φθινόπωρο,  οι ισχυρότεροι άνθρωποι στην Κίνα με την μεγαλύτερη επιρροή (εκτός του Xi) είναι κατά σειρά: o ιδρυτής της  Alibaba (δεύτερης στον κόσμο μετά την Amazon) Jack Ma (Ma Yun) , ο Robin Li, ιδρυτής της μηχανής αναζήτησης Baidu ,  ο Wang Jianlin ιδρυτής του ομίλου Wanda (στο χώρο των ακινήτων, εμπορικών κέντρων και του θεάματος), ο Yi Huiman πρόεδρος της τράπεζας ICBC (Industrial and Commercial Bank of China), ο Li Ka Shing ιδρυτής και βασικός μέτοχος της πολυεθνικής CK Hutchinson Holdings  (τηλεπικοινωνίες, θαλάσσιες μεταφορές, ακίνητα) με έδρα τα νησιά Cayman και ο Ma Huateng της Tencent (τηλεπικοινωνίες, mobile phone και app WeChat , πληροφορική). Το τρίπτυχο BAT (Baidu-Alibaba-Tencent) εκτιμάται ως το αντίπαλο δέος των αντίστοιχων αμερικάνων γιγάντων.  

Μπορεί η οικονομική άνοδος της Κίνας να είναι αξιοσημείωτη ( η μέση οικονομική ανάπτυξη από το 1978 είναι λίγο κάτω του 10%) και τα επίπεδα της φτώχειας να μειώνονται αισθητά αλλά το κόστος αφορά τα επίπεδα ανισότητας που αυξάνονται τάχιστα με κίνδυνο τις κοινωνικές εκρήξεις.

 Οι σχέσεις με τις ΗΠΑ

Το εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ  έναντι της Κίνας και η χειραγώγηση του κινέζικου νομίσματος από τις κινέζικες αρχές είναι τα σημεία τριβής ,σε οικονομικό επίπεδο, μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων. Περαιτέρω η αμερικάνικη έρευνα του SECTION 301 που θα "εξετάσει τους κινέζικους  νόμους, πολιτικές και πρακτικές που μπορεί να βλάψουν τα αμερικανικά δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας" θα μπορούσε ενδεχομένως να οδηγήσει στην επιβολή δασμών από τις ΗΠΑ, προκαλώντας εμπορικό πόλεμο. Η έρευνα θα διαρκέσει πάνω από ένα χρόνο και πιθανόν να οδηγήσει σε περισσότερες διμερείς διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, σε αντίθεση με την πολιτική γραμμή της Κίνας να κινηθεί μέσω του ΠΟΕ.

Ωστόσο, το 2016 σημειώθηκε μια ραγδαία αύξηση των κινεζικών Foreign Direct Investment (FDI) στις ΗΠΑ, αξίας 45,6 δισ. δολαρίων, παρά τη σκληρή στάση του Trump έναντι του Πεκίνου. Αυτή η αύξηση στις κινεζικές FDI έρχεται σε μια εποχή που οι αμερικανικές επενδύσεις στην Κίνα μειώνονται, γεγονός που υποδεικνύει μια αλλαγή στη σχέση μεταξύ των FDI. Το Νοέμβριο πάντως του 2016, το Reuters ανέφερε ότι οι κινεζικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην Αμερική δημιούργησαν περισσότερες από 100.000 θέσεις εργασίας. Στην ίδια έκθεση αναφέρεται ότι οι αμερικανικές FDI στην Κίνα δημιούργησαν 1,6 εκατομμύρια θέσεις εργασίας.  

Δεδομένης της μεγάλης οικονομικής αλληλεξάρτησης  των δύο χωρών, ένας εμπορικός πόλεμος δεν θα δημιουργούσε  μόνο προβλήματα στις οικονομίες τους, αλλά θα είχε αρνητικές συνέπειες και για τα νομίσματά τους. Η Κίνα κατέχει κρατικά ομόλογα των ΗΠΑ πάνω από 1 τρις  δολάρια και οι ΗΠΑ είναι ο πρώτος εμπορικός εταίρος της Κίνας.

 Σε γεωστρατηγικό επίπεδο η Κίνα, μελλοντικά, είναι η μόνη υπερδύναμη που μπορεί να αμφισβητήσει την παγκόσμια ηγεμονία των ΗΠΑ. Οι ζώνες επιρροής θα είναι το σημείο σύγκρουσης και κομβικός θα είναι ο ρόλος των συμμαχιών που θα επιτευχθούν από τις δύο υπερδυνάμεις με την Ρωσία και την ΕΕ.

Η εσωτερική πολιτική σκηνή

Το Κόμμα είναι μεν συγκεντρωτικό αλλά τα 90 εκ. μέλη του (διπλασιασμός των μελών σε 30 χρόνια) διακρίνονται για τη  μεγάλη τους ετερογένεια (6,5% του πληθυσμού). Με πολύ διαφορετικό κοινωνικό υπόβαθρο, πολιτικά συμφέροντα και ιδεολογικές προτιμήσεις. Αυτό το χάσμα ανησυχεί την ηγεσία του κόμματος, η οποία παρακινεί στην οργανωτική ενότητα και προσπαθεί να επεκτείνει την επιρροή του κόμματος στην κινεζική κοινωνία. Όταν ο Xi Jinping ανέλαβε καθήκοντα το 2012, το κόμμα κλονιζόταν  από μια σειρά σκανδάλων και ίντριγκες. Η πολιτική του Xi ενίσχυσε την πειθαρχία μεταξύ των μελών του κόμματος, περιόρισε δραστικά την εισροή νέων μελών, θέσπισε αυστηρότερους μηχανισμούς ελέγχου, υποχρέωσε τα μέλη σε ιδεολογική εκπαίδευση και χτύπησε όπου μπορούσε την διαφθορά (με βαθειά παράδοση από την εποχή των μανδαρίνων και των τριάδων). 

Το κόμμα ανοίγεται στην κοινωνία έχοντας δημιουργήσει 1,8 εκ. οργανώσεις στον ιδιωτικό τομέα ακόμη και σε ξένες εταιρείες σε λιγότερο από μία δεκαετία!

Το 19ο Συνέδριο του Κ.Κ.Κ. ενίσχυσε την πολιτική γραμμή της κυβέρνησης. Το Συνέδριο γίνεται μία φορά κάθε πέντε χρόνια στο Πεκίνο. Οι 2.300 σύνεδροι ασχολήθηκαν κύρια με δύο βασικά θέματα: την στήριξη της πολιτικής απόφασης που περιλαμβάνει τους στρατηγικούς στόχους του ΚΚΚ μέχρι το 2022 και την εκλογή της νέας Κεντρικής Επιτροπής. Το συνέδριο εξέλεξε τον Πρόεδρο Xi Jinping  ως Γενικό Γραμματέα , για δεύτερη θητεία ενώ τέθηκαν ήδη οι προϋποθέσεις για την τρίτη θητεία του.  

O Πρόεδρος Xi αναδείχθηκε ιστορικά ως ο τρίτος πιο ισχυρός ηγέτης μετά τον Πρόεδρο Mao Zedong και τον Deng Xiaoping εφόσον η σκέψη του έχει ενσωματωθεί στο καταστατικό του κόμματος όπως έγινε με το μεγάλο και τον μικρό τιμονιέρη. 

Ο Πρόεδρος Xi έχει εκμεταλλευτεί στο έπακρο τις τεχνολογίες της πληροφορίας για να ενισχύσει τον πολιτικό έλεγχο στο εσωτερικό της χώρας. Στη διεθνή σκηνή, έχει υιοθετήσει μια πιο εξωστρεφή εξωτερική πολιτική και παρουσιάζει την Κίνα ως εναλλακτικό πρότυπο σε συστήματα όπως οι ΗΠΑ ή οι ευρωπαϊκές χώρες. Απέκτησε  ακόμη μεγαλύτερη πολιτική δύναμη εφόσον οι σύνεδροι  ψήφισαν την ενσωμάτωση του ιδεολογικού μανιφέστου του Xi και της "new social strata", στις θέσεις του κόμματος. Στη δεύτερη θητεία του ο Χi, ίσως χρειαστεί, εκτός των διεθνών του φιλοδοξιών για παγκόσμια ηγεμονία, να στρέψει την προσοχή του στο εσωτερικό όπου αντιμετωπίζει σοβαρές οικονομικές προκλήσεις λόγω των μεγάλων χρεών των δημόσιων  και ιδιωτικών εταιρειών της χώρας και των έντονων κοινωνικοοικονομικών ανισοτήτων.

Η πλατφόρμα 16+1

Η σημαντικότατη γεωστρατηγική πλατφόρμα/πρωτοβουλία της Κίνας των  16+1 (China and 16 Central and Eastern European countries ,CEEC)  , ξεκίνησε το 2012 στη Βαρσοβία αλλά το 2013 εντάχθηκε στο στρατηγικό σχεδιασμό του  Xi Jinping (One Belt One Road). Συμμετέχουν  16 κράτη εκ των οποίων 11 κράτη μέλη της ΕΕ της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης ( ​​η Βουλγαρία, η Κροατία, η Τσεχία, η Εσθονία, η Ουγγαρία, η Λετονία, η Λιθουανία, η Πολωνία, η Ρουμανία, η Σλοβακία, η Σλοβενία ​​)  και 5 Βαλκανικά (Αλβανία, Βοσνία και Ερζεγοβίνη, Σκόπια, Μαυροβούνιο και Σερβία), τα οποία βρίσκονται  σε διαδικασία διαπραγμάτευσης ένταξής τους στην ΕΕ. Στόχος είναι η ανάπτυξη έργων υποδομής για την σύνδεση της Ασίας με την Ευρώπη  και η διευκόλυνση της πρόσβασης της Κίνας στην ευρωπαϊκή αγορά.

Η Πολωνία και η Ουγγαρία είναι αντίστοιχα ο πρώτος και τρίτος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Κίνας στην περιοχή της Κεντρικής και Α. Ευρώπης, ενώ η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Ουγγαρίας εκτός της ΕΕ. Καθόλου τυχαία, το πρώτο κέντρο clearing RMB της PBOC άνοιξε στη Βουδαπέστη τον Οκτώβρη του 2015. Οι κινεζικές επενδύσεις στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης είναι πλέον άνω των 9 δις USD, ενώ οι 16 επένδυσαν 1,4 δισ.USD στην Κίνα. Με βάση και το γ’ τρίμηνα του 2017, το εμπόριο μεταξύ Κίνας και των16  ξεπέρασε τα 49 δισ. USD, σημειώνοντας αύξηση 14,5% σε ετήσια βάση, ενώ οι εισαγωγές από τους 16 στην Κίνα αυξήθηκαν κατά 21,9%. Σύμφωνα με το κινεζικό Υπουργείο Εμπορίου, το 2016, το συνολικό εμπόριο μεταξύ Κίνας και των 16 αυξήθηκε κατά 9,5%, σημειώνοντας αξιοσημείωτη ώθηση ενώ το εμπόριο της Κίνας με την Ευρώπη και ολόκληρο τον κόσμο την ίδια περίοδο έπεσε (!).

Η ΕΖ ανησυχεί για  αυτά τα δρώμενα από το 2015 με το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του 2015. Επί του παρόντος πάντως, μόνο το ουγγρικό τμήμα του σιδηροδρόμου Βελιγραδίου-Βουδαπέστης ,  έχει σταματήσει για παραβίαση των νόμων περί δημοσίων συμβάσεων της ΕΕ. Μέχρι στιγμής, η οικονομική δέσμευση της Κίνας στην περιοχή είναι πολύ πίσω από τις υποσχέσεις της. Παρά τις ανακοινώσεις για επενδύσεις ύψους 10 δις. ευρώ για έργα υποδομών στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, οι περισσότερες κινεζικές επενδύσεις στην Ευρώπη κατευθύνθηκαν κυρίως προς τις 4 μεγαλύτερες ευρωπαϊκές χώρες, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γερμανίας, της Ιταλίας και της Γαλλίας. Η Ουγγαρία αποτελεί τη μόνη εξαίρεση στην Ανατολική Ευρώπη.

Ενώ οι υποσχέσεις της Κίνας για αυξημένη οικονομική συνεργασία δεν έχουν ακόμη υλοποιηθεί, η πολιτική και θεσμική συνεργασία με τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης έχουν προχωρήσει με αυξημένους ρυθμούς. Η μορφή 16 + 1 περιλαμβάνει πλέον τακτικές υπουργικές διασκέψεις όπως η πρώτη κοινή διυπουργική διάσκεψη για την Ενεργειακή Συνεργασία που πραγματοποιήθηκε στο Βουκουρέστι το Νοέμβρη. Μια διήμερη συνάντηση των υπουργών μεταφορών Κίνας-16 στη Βαρσοβία τον Οκτώβρη του ‘17, οδήγησε στη δημιουργία της Συντονιστικής Γραμματείας Ναυτιλιακών Υποθέσεων.

Μεγάλο το ενδιαφέρον των κυβερνήσεων στο summit των 16+1 στη Βουδαπέστη τέλη Νοέμβρη ,από τη Βαλτική και την Ανατολική Ευρώπη, να δείξουν τα συγκριτικά πλεονεκτήματα των χωρών τους ως κατάλληλους προορισμούς κινέζικων επενδύσεων και δή σε έργα υποδομών. 

Η Λετονία δεσμεύθηκε να ενισχύσει τη συνεργασία στους τομείς των μεταφορών και της εφοδιαστικής αλυσίδας, των υποδομών, του εμπορίου και του τουρισμού. Η Ουγγαρία θα προκηρύξει διαγωνισμό για την ουγγρική επέκταση του σιδηροδρόμου Βελιγραδίου-Βουδαπέστης. 

Η Βουλγαρία φιλοξένησε ένα φόρουμ 16 + 1 , ονομάζοντας την Φιλιππούπολη (Πλόβντιβ)ως την "παλαιότερη πόλη του δρόμου του μεταξιού". Κατά τη συνάντηση των υπουργών μεταφορών της Βαρσοβίας στις 16 /10, ο πολωνός πρωθυπουργός αναφέρθηκε σε σχέδιο για νέο αερολιμένα στην Πολωνία που θα συνδέεται με σιδηροδρομική γραμμή υψηλής  ταχύτητας που θα συνδέει την Ευρώπη με την Ασία, ενώ ο υπουργός υποδομών της Σλοβενίας προωθεί τη χώρα του ως σημαντικό κέντρο logistics στην Κεντρική Ευρώπη με κέντρα τη Λιουμπλιάνα, το Mάριμπορ και το λιμάνι του Koper στη Βόρεια Αδριατική.

 Η Σερβία γνωρίζοντας ότι είναι νευραλγικό σημείο θα επεκτείνει την συνεργασία της με την Κίνα σε υποδομές, κατασκευές, βιομηχανία, τουρισμό κλπ.