ΤΟ ΤΥΧΟΔΙΩΚΤΙΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΟΥ ΕΡΝΤΟΓΑΝ ΣΤΗ ΣΥΡΙΑ ΑΠΟΔΙΔΕΙ. ΜΕΧΡΙ ΣΤΙΓΜΗΣ ....


Χάρτης του Αφριν, με μπλέ οι περιοχές που ελέγχουν οι τουρκικές δυνάμεις. Οι πράσινες περιοχές εκατέρωθεν του Αφριν ελέγχονται ήδη από προσκείμενους στην Άγκυρα ισλαμιστές αντάρτες.



του Γιώργου Βεργόπουλου

Η Τουρκία επιταχύνει την στρατιωτική της επιχείρηση στο Αφρίν και ακριβώς εξ αιτίας αυτού οι πολιτικές και διπλωματικές διεργασίες  εντείνονται.  Όλες οι πλευρές αλλά και οι εξωτερικοί παράγοντες που εμπλέκονται στον Συριακό εμφύλιο  ακολουθούν πλέον μια πολιτική πολλαπλών και αντιφατικών μεταξύ τους συμμαχιών. Σαν αποτέλεσμα δεν μιλάμε πια για «κίνδυνο ατυχήματος» αλλά για επανειλημμένα ατυχήματα που ήδη έχουν συμβεί μέσα στις δυο τελευταίες εβδομάδες. Οι Σύριοι έριξαν Ισραηλινό μαχητικό, οι ΗΠΑ βομβάρδισαν Ρώσους μισθοφόρους. Γιατί όλοι γίνονται περισσότερο επιθετικοί βλέποντας ότι μια τελική διανομή εδαφών και συμφερόντων πλησιάζει.


Οι συχνές αναφορές των ελληνικών ΜΜΕ στις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο τουρκικός στρατός στο Αφρίν οφείλονται κατά κύριο λόγο στην συμπάθεια με την οποία οι έλληνες δημοσιογράφοι βλέπουν την κουρδική υπόθεση και στην αντίθεση τους προς τον επεκτατισμό του Ερντογάν. Συμμερίζομαι απολύτως και τα δυο. Αλλά η σωστή ανάλυση της πραγματικότητας είναι αναντικατάστατο εργαλείο για να βγάλουμε χρήσιμα συμπεράσματα και εκτιμήσεις για τη συνέχεια.

Η Τουρκία πραγματοποιεί την επιχείρηση στο Αφρίν με στόχο την υλοποίηση  του τακτικού της σχεδίου, την έξωση του κουρδικού YPG από την επαρχία, με τις μικρότερες δυνατές δικές της απώλειες σε υλικό και στρατιώτες. Γι αυτό χρησιμοποιεί σε μεγάλη κλίμακα Σύρους αντάρτες που χρηματοδοτούνται από την Τουρκία, τους οποίους προσκάλεσε από την γειτονική περιοχή του Ιντλίμπ. Αυτοί οι επί της ουσίας μισθοφόροι  σκοτώνονται σε πολύ μεγαλύτερη αναλογία από τους Τούρκους στρατιώτες, αλλά οι απώλειες τους δεν αφορούν την τουρκική κοινή γνώμη.

Άλλος τρόπος με τον οποίο οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις επιδιώκουν να περιορίσουν τις απώλειες τους εξαιτίας της πράγματι σκληρής και γενναίας κουρδικής αντίστασης, είναι η σταδιακή προέλαση από χωριό σε χωριό με μεγάλη συγκέντρωση πυρός.

Μετά από ένα μήνα μαχών τα αποτελέσματα της τουρκικής τακτικής είναι ο έλεγχος του 10% της έκτασης της επαρχίας του Αφρίν αλλά και η μεγάλη φθορά των Κούρδων υπερασπιστών της επαρχίας καθώς βομβαρδίζονται διαρκώς από ξηράς και από αέρος. Η πιθανότητα μιας κατάρρευσης της άμυνας των Κούρδων είναι πια ορατή.

Μπροστά σε αυτό τον κίνδυνο η ηγεσία του YPG κάνει συνεχείς εκκλήσεις στην κυβέρνηση του Άσαντ να στείλει στρατό σε βοήθεια του Αφρίν. Η Δαμασκός απαντά ζητώντας εγγυήσεις ότι οι Κούρδοι θα εγκαταλείψουν τις διεκδικήσεις ανεξαρτησίας τους. Στο σημείο αυτό η κατάσταση γίνεται πολυσύνθετη.

Η κυβέρνηση Ερντογάν είναι σφοδρός πολέμιος της κυβέρνησης Άσαντ και ζητά την «αλλαγή καθεστώτος» στη Συρία. Σ’ αυτό συμπλέει με τις ΗΠΑ. Αντίστοιχα η κυβέρνηση της Δαμασκού κατηγορεί (δικαιολογημένα) τον Ερντογάν ότι ενισχύει οικονομικά και εξοπλίζει ισλαμιστές αντάρτες.

Όμως ο Ερντογάν έχει οικοδομήσει μια – έστω προσωρινή- συμμαχία με Ιράν και Ρωσία για το Συριακό. Ιράν και Συρία δεν συζητούν  ανατροπή της κυβέρνησης Άσαντ που είναι βασικό στήριγμα τους.

Οι ΗΠΑ υποστηρίζουν την αυτονομία των Κούρδων ως αντίβαρο στον Άσαντ, για όσο δεν επιτυγχάνουν την ανατροπή του. 

Η Τουρκία προκειμένου να αποτρέψει την αυτονομία των Κούρδων προτιμά ο Άσαντ να αποκτήσει και πάλι τον έλεγχο του Αφρίν. Σχετικές δηλώσεις έκανε η Άγκυρα και επισήμως αυτές τις ημέρες. Ότι θα χτυπήσει τις δυνάμεις του Άσαντ αν μπουν στο Αφρίν για να βοηθήσουν τους Κούρδους αλλά όχι αν μπουν για να τους αφοπλίσουν.

Οπότε ο Άσαντ και οι πολιτοφυλακές των Ιρανών στέλνουν όπλα για να βοηθήσουν τους Κούρδους στο Αφρίν και να «ματώσουν» την Τουρκία αλλά επιδιώκουν οι Κούρδοι του Αφρίν να απελπιστούν από την Τουρκική υπεροπλία και να παραδώσουν την επαρχία στον Άσαντ.

Το διπλό αυτό παιχνίδι όλων εντάθηκε την Τρίτη, όταν δυνάμεις ατάκτων που πρόσκεινται στον ΄Άσαντ (και όχι τακτικός στρατός) μπήκαν για λίγο στο Αφρίν σε συνεννόηση με τους Κούρδους. Ο τουρκικός στρατός βομβάρδισε ακριβώς μπροστά από τις δυνάμεις αυτές, οι οποίες γρήγορα αποσύρθηκαν εκτός Αφρίν. Την επόμενη μέρα επέστρεψαν και πήραν θέσεις χωρίς να υπάρξει τουρκική αντίδραση. Το ίδιο ακριβώς παιχνίδι με τους βομβαρδισμούς στη διαδρομή έγινε αντίστροφα πριν μια εβδομάδα στο γειτονικό Ιντλίμπ. Ο Συριακός στρατός και οι Ιρανοί βομβάρδισαν για να ανακόψουν την  διαδρομή τουρκικής δύναμης που εισήλθε στο Ιντλίμπ για να προστατέψει ισλαμιστές αντάρτες από τον Άσαντ. Τελικά το τουρκικό απόσπασμα έφτασε στον προορισμό του.

Αυτό που διεξάγεται λοιπόν σήμερα στη βόρεια  Συρία αποδίδεται με τον παλιό όρο «ένοπλη διαπραγμάτευση». Τόσο η Τουρκία όσο και ο Άσαντ με τους Ιρανούς δοκιμάζουν ο ένας τα όρια του άλλου πολιτικά και στρατιωτικά. Φέρνοντας τους Κούρδους του Αφρίν μπροστά στην επιλογή με ποιόν να συνθηκολογήσουν.

Η πορεία των πραγμάτων δείχνει καταρχήν προς μια τριπλή διανομή ζωνών επιρροής στη Συρία. Ο Άσαντ να κρατήσει περίπου το 60% της χώρας, υποστηριζόμενοι από την Τουρκία αντάρτες το βορειοδυτικό τμήμα και μια συμμαχία Κούρδων και Αράβων που υποστηρίζουν οι ΗΠΑ το βορειοανατολικό τμήμα της Συρίας. Ακόμη και αν οι εξελίξεις πάνε προς μια τέτοια κατεύθυνση, αυτό δεν θα γίνει με έναν ομαλό τρόπο αλλά με συνεχείς επιμέρους συγκρούσεις οι οποίες θα καθορίσουν την ακριβή μορφή μιας τέτοιας μοιρασιάς.

Ούτε όμως θα είναι σταθερή ζωνών επιρροής, γιατί από τις περιφερειακές δυνάμεις δεν εξυπηρετεί το Ισραήλ και τη Σαουδική Αραβία ενώ ισχυροποιεί υπερβολικά την Τουρκία και το Ιράν. Η Ρωσία βγαίνει ενισχυμένη, οι ΗΠΑ όχι και τόσο αν οι Κούρδοι περιοριστούν ανατολικά του Ευφράτη. Το Ισραήλ λοιπόν προβοκάρει συστηματικά την κατάσταση στα σύνορα του με Συρία και Λίβανο πιέζοντας τις ΗΠΑ για πιο επιθετική στάση απέναντι στον Άσαντ και το Ιράν.  Τα συμφέροντα Τουρκίας και Ισραήλ φαίνεται να αποκλίνουν γιατί η Τουρκία μπορεί να βγει ωφελημένη από έναν υπόγειο συμβιβασμό με τη Δαμασκό τον οποίο το Ισραήλ αποκλείει.

Από όλη αυτή την περίπλοκη κατάσταση ας κρατήσουμε στο μυαλό μας ότι ο Ερντογάν δεν χάνει μέχρι στιγμής στη Συρία, Σε κάθε σενάριο διασφαλίζει ρυθμιστικό ρόλο στη βόρεια Συρία και περιορίζει τις προοπτικές των Κούρδων για μια μορφή ανεξαρτησίας. Που σημαίνει ότι η γενικότερη προκλητικότητα της κυβέρνησης Ερντογάν και προς το Αιγαίο και την Κύπρο δεν οφείλεται σε ανάγκη αποπροσανατολισμού της κοινής γνώμης στην Τουρκία, διαφωνώ απολύτως με αυτή την συνηθισμένη στην Ελλάδα εκτίμηση. Ο Ερντογάν στην τουρκική κοινή γνώμη βγαίνει ενισχυμένος από τις επεμβάσεις στη Συρία και σε συμμαχία με τον κύριο κορμό των Γκρίζων Λύκων μπορεί να διαθέτει και το 50% που χρειάζεται το 2019. Ενώ οι ΗΠΑ διστάζουν να συγκρουστούν μαζί του για να μην τον σπρώξουν περισσότερο στην αγκαλιά του Πούτιν.

Η προκλητικότητα Ερντογάν οφείλεται στο ότι, παρά τις μεγάλες αντιθέσεις που έχει ανοίξει διεθνώς, νιώθει ισχυρός. Έχει κάνει την Τουρκία μέρος του ευρύτερου Μεσανατολικού προβλήματος (βλ. σχετικό άρθρο στον Μετασχηματισμό) και ανοίγει πληγές που δεν κλείνουν εύκολα, ενώ έχει κλείσει τον ευρωπαϊκό δρόμο για την Τουρκία. Αλλά όλα αυτά φαίνεται να είναι επιλογή του, εσκεμμένη ανάληψη ρίσκου  για τη διεκδίκηση ηγετικού ρόλου στη Δυτική Ασία. Κάνει τυχοδιωκτισμούς και μέχρι στιγμής αποδίδουν. Οι τζογαδόροι όμως δεν κερδίζουν πάντα.


Για την ώρα ο Ερντογάν νιώθει ισχυρός γιατί βρήκε ρωγμές στην ισορροπία δυνάμεων στην Μέση Ανατολή και Δυτική Ασία και τις αξιοποίησε. Επωφελήθηκε της εμμονής των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν, των αντιθέσεων στο εσωτερικό του αραβικού κόσμου. Τέτοια είναι η πολιτική των αναθεωρητικών δυνάμεων. Γι αυτό και η αποτελεσματικότερη αποτροπή απέναντι του στη δική μας ζώνη ασφάλειας και συμφερόντων είναι η οικοδόμηση συστήματος περιφερειακής σταθερότητας.  

Εφόσον ο λύκος στην αναμπουμπούλα χαίρεται, συμφέρον μας είναι να μην υπάρχει αναμπουμπούλα.