H “ΜΕΓΑΛH EIKONA” KI EMEIΣ - Κείμενο της Συντακτικής Επιτροπής





Το διπλό στοίχημα της δικαιότερης αλλά και αποτελεσματικής οικονομικά και αναπτυξιακά ΕΕ και της δημοκρατικής και προοδευτικής σφραγίδας στη διαδικασία ομοσπονδιοποίησης της είναι για την ευρύτερη Αριστερά το κυρίαρχο στοίχημα των προσεχών δεκαετιών


- Η μακροχρόνια κρίση υπερσυσσώρευσης του κεφαλαίου που διανύουμε στη Δύση (και όχι απλή κρίση υπερπαραγωγής) έχει οδηγήσει στην ενίσχυση έως κυριαρχία του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου έναντι του παραγωγικού. Αυτή η εξέλιξη μπορεί να ερμηνεύει εν μέρει την καθυστέρηση στην επένδυση στη νέα γνώση και στην εμπορική αξιοποίηση νέων τεχνολογιών που παγκόσμια αυξάνει ακόμη περισσότερο την υπερσυσσώρευση. Με τεχνικούς όρους, ενώ η πλειονότητα των οικονομολόγων αναμένουν μετά την ύφεση του 2008 ένα ανοδικό κύμα Κοντρατίεφ, αυτό δεν είναι ακόμη δεδομένο. Γίνεται όλο και περισσότερο πιθανό μια τέτοια ορμητική ανάπτυξη νέων παραγωγικών κλάδων και η συνακόλουθη επιστροφή των ποσοστών κέρδους του παραγωγικού κεφαλαίου σε υψηλότερα επίπεδα, όταν συμβεί,  να έχει επίκεντρο την Ανατολική Ασία και όχι τις ΗΠΑ και την ΕΕ.
-        Όσο καθυστερεί αυτή η φάση παγκόσμιας ανάπτυξης μέσω νέων τομέων κερδοφορίας η μόνιμη κρίση υπερσυσσώρευσης και οι περιοδικές υφέσεις λόγω κατάρρευσης των χρηματοπιστωτικών φουσκών  απειλούν ακόμη και την δημοκρατία και την παγκόσμια ειρήνη. Γιατί από κάθε ύφεση ενισχύεται το ακροατήριο της ακροδεξιάς και του νεοσυντηρητισμού γενικά που ωθεί προς τον προστατευτισμό και τους φράχτες για τους αυξανόμενους (λόγω ακριβώς των υφέσεων) μετανάστες από τον Τρίτο Κόσμο.
-        Στη συγκυρία, η μέχρι τον Ιανουάριο άνοδος των χρηματιστηρίων και της αμερικανικής οικονομίας είχε πολύ περισσότερο τα χαρακτηριστικά της φούσκας παρά της αναπυξιακής ώθησης μέσω δυναμικών νέων κλάδων παραγωγής. Η απότομη πτώση - διόρθωση που παρακολουθούμε το τελευταίο δεκαήμερο δεν είναι υποχρεωτικά το τέλος της συνολικής κερδοσκοπικής ανοδικής κίνησης. Υπάρχει άλλωστε το παράδοξο ότι αυτή η κερδοσκοπική άνοδος διήρκεσε χρόνια, ως αποτέλεσμα της υπερσυσσώρευσης. Οι μεγάλες φοροαπαλλαγές των επιχειρήσεων, η υποτίμηση του δολαρίου, το πρόγραμμα νέων υποδομών του Τραμπ, η αύξηση του αμυντικού προϋπολογισμού των ΗΠΑ και η αύξηση της αμερικανικής παραγωγής πετρελαίου λόγω υψηλών διεθνών τιμών μπορούν να συντηρήσουν την “ανάπτυξη του Τραμπ” για ένα  δυο χρόνια. Χωρίς όμως να αποκλείουμε και το αντίθετο, γιατί οι τριγμοίο που ήδη εκδηλώθηκαν έδωσαν σήμα στα funds που αντιδρούν όλο και πιο νευρικά στις πληροφορίες για άνοδο των επιτοκίων. Το επικίνδυνο σε κάθε περίπτωση είναι ότι όσο περισσότερο διαρκεί μια μακροχρόνια χρηματοπιστωτική άνοδος που δεν στηρίζεται στην ανάπτυξη και κερδοφορία νέων κλάδων, τόσο εντονότερη είναι η μετέπειτα διόρθωση.
- Μετά από δεκαετίες νεοφιλελευθερισμού αποδεικνύεται ότι η απάντηση στα οικονομικά και αναπτυξιακά προβλήματα της ΕΕ δεν είναι η δογματική εμμονή στην δημοσιονομική σταθερότητα και στην ανταγωνιστικότητα μέσω της μείωσης του εργατικού κόστους, της κοινωνικής και περιβαλλοντικής υποβάθμισης. Η Ευρώπη με τον νεοφιλελευθερισμό δεν χάνει μόνον την κοινωνική της διάσταση αλλά και την θέση της στον διεθνή καταμερισμό εργασίας, μένει κάθε χρόνο και πιο πίσω. Η αλλαγή αναπτυξιακού παραδείγματος στην ΕΕ καθίσταται σταδιακά αίτημα όχι μόνον των κρατών του Νότου  αλλά και μεγάλου φάσματος κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων στο σύνολο της Ένωσης γεωγραφικά και πολύ ευρύτερων της Αριστεράς πολιτικά. Αυτή η συγκυρία παρά την πολυπλοκότητα της είναι αντικειμενικά θετική για τις αριστερές ιδέες και πολιτικές αναφορικά με την ΕΕ.
- Η μόνη μεγάλη οικονομία στην ΕΕ που δεν αντιμετωπίζει εμπορικά ελλείμματα και κίνδυνο κρίσης χρέους είναι η γερμανική, αλλά με μεγάλο κοινωνικό κόστος. Παράλληλα δυσκολεύεται όλο και περισσότερο  να εξασφαλίσει την Ευρωπαϊκή συναίνεση και είναι υποχρεωμένη να δεχτεί μεταρρυθμίσεις στην Ευρωζώνη που επιτρέπουν στις λοιπές οικονομίες να ανακάμψουν. Προϋπόθεση για την επιτυχία αυτών των μεταρρυθμίσεων είναι η πολιτική νομιμοποίηση τους μέσα από την σταδιακή πολιτική εμβάθυνση της ΕΕ σε ομοσπονδιακή προοπτική. Ενισχύεται στην κοινή συνείδηση η Ευρωπαϊκή αλληλεσύνδεση, ότι οι τύχες οικονομιών και λαών είναι όλο και πιο στενά αλληλεξαρτημένες και ότι δεν μπορεί μια οικονομία να ευημερεί στα συντρίμια της υπόλοιπης Ευρώπης.
- Το διπλό στοίχημα της δικαιότερης αλλά και αποτελεσματικής οικονομικά και αναπτυξιακά ΕΕ και της δημοκρατικής και προοδευτικής σφραγίδας στη διαδικασία ομοσπονδιοποίησης της είναι για την ευρύτερη Αριστερά το κυρίαρχο στοίχημα των προσεχών δεκαετιών. Με στρατηγικούς όρους είναι το μοναδικό ορατό σήμερα διακύβευμα, παράλληλα ίσως με ένα αντίστοιχο διακύβευμα δίκαιης ανάπτυξης και απόκρουσης του ακραίου νεοσυντηρητισμού που αφορά την άλλη πλευρά του Ατλαντικού.
-        Το διακύβευμα δεν αφορά μόνον την δικαιοσύνη και την δημοκρατία αλλά επίσης την βιωσιμότητα της ανάπτυξης και την περιφερειακή σταθερότητα. Με τον δογματικό νεοφιλελευθερισμό και την εμμονή στον κρατικό κατακερματισμό η Ευρώπη μένει πίσω στις επενδύσεις στη γνώση και την τεχνολογία, ξεπερνιέται από κράτη (κυρίαρχο παράδειγμα η Κίνα) που μέχρι πρόσφατα στηρίζονταν αποκλειστικά στο χαμηλό εργασιακό κόστος, τώρα πια όμως πρωταγωνιστούν στον τεχνολογικό ανταγωνισμό.
-        Χωρίς δημοκρατική ενοποίηση της Ευρώπης οι εθνικισμοί, οι αναθεωρητισμοί συνόρων, η ρατσιστική μισαλλοδοξία θα ενισχύονται, γιατί οι απαντήσεις στα πραγματικά προβλήματα τις οποίες  δίνουν τα εθνικά κράτη από μόνα τους απλά δεν είναι επαρκείς. Στο ζήτημα αυτό ισχύουν ακόμη οι πρωτοποριακές αρχές της διακήρυξης του Βεντοτένε.
-        Ταυτόχρονα όμως, η αναπτυξιακή ώθηση μέσω ενσωμάτωσης νέας γνώσης στην παραγωγή και στο κοινωνικό κράτος και συνακόλουθης αύξησης της προστιθέμενης αξίας και της  παραγωγικότητας είναι απαραίτητη για την μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του ισχυρότερου κοινωνικού κράτους και της αύξησης των μισθών που διεκδικεί η ευρωπαϊκή Αριστερά. Υπό την προϋπόθεση να επιστραφεί στην εργασία μέρος του μερίσματος της καινοτομίας και της αύξησης της παραγωγικότητας, τόσο μισθολογικά όσο και ως αύξηση της απασχόλησης, η οποία σε συνθήκες μεταβιομηχανικές και αυτοματοποίησης συνδέεται με την μείωση του χρόνου εργασίας. Ας είμαστε ειλικρινείς: το κοινωνικό κράτος και η ευμάρεια της δυτικής Ευρώπης μετά τον Πόλεμο στηρίχτηκαν σε πολύ μεγάλο βαθμό στην αναδιανομή του πλεονάσματος που μεταφερόταν από τον τότε Τρίτο Κόσμο. Συνθήκη που σήμερα δεν μπορεί να συνεχιστεί χωρίς να ενταθεί μια νέα φάση παγκόσμιων πολεμικών συγκρούσεων. 
- Το μέγεθος και το στρατηγικό βάθος του διακυβεύματος (πολιτική ένωση της ΕΕ, εμβάθυνση της δημοκρατίας και της αλληλεγγύης, αλλαγή του μοντέλου ανάπτυξης με έμφαση στη νέα γνώση, πράσινη φυσιογνωμία της ανάπτυξης, υπέρβαση της κυριαρχίας των χρηματοπιστωτικών αγορών απέναντι στην παραγωγή, δικαιοσύνη στην ανάπτυξη και προστασία του κοινωνικού κράτους, πραγματική σύγκλιση των οικονομιών, υπέρβαση της κρίσης κρατικού χρέους και διαμοιρασμός των κινδύνων του χρέους σε ευρωπαϊκό επίπεδο) επαναπροσδιορίζει την στρατηγική και τις οριοθετήσεις  της  ευρύτερης Αριστεράς. Μεγάλα τμήματα της σοσιαλδημοκρατίας αποκολλώνται από τον νεοφιλελευθερισμό στον οποίο είχαν προσχωρήσει τις τελευταίες δεκαετίες. Η σύγχρονη ριζοσπαστική αριστερά καλείται να συνθέσει τις ιστορικές και αξιακές θέσεις της με την επιτυχία του συνολικού ευρωπαϊκού διακυβεύματος που περιγράψαμε – γιατί χωρίς αυτήν τίποτε προοδευτικό δεν θα είναι εφικτό.
- Στην Ελλάδα η διατηρησιμότητα των ρυθμών  ανάπτυξης, ο μετασχηματισμός του αναπτυξιακού υποδείγματος, η μακροχρόνια βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους, η προοδευτική αλλαγή του κράτους και των θεσμών, η εκρίζωση του παλαιού πολιτικού συστήματος που έθρεφε τη διαφθορά, τη διαπλοκή και το πελατειακό κράτος αποτελούν το εσωτερικό αντίστοιχο του ευρωπαϊκού προοδευτικού και αριστερού διακυβεύματος, με κάποιες πλευρές των δυο επιδιώξεων (ελληνικής και ευρωπαϊκής) να βρίσκονται σε οργανική σχέση μεταξύ τους.
- Η συγκρότηση πλειοψηφικού προοδευτικού μετώπου πολιτικών και κοινωνικών δυνάμεων  στην Ευρώπη και στην Ελλάδα αποτελεί την μόνη πολιτική στρατηγική που αντιστοιχεί στο πραγματικό μέγεθος των αλλαγών και των στόχων. Το ειδικό βάρος της ριζοσπαστικής αριστεράς στο εσωτερικό αυτού του μετώπου θα διαφέρει από κράτος σε κράτος και προφανώς στην Ελλάδα θα είναι από τα μεγαλύτερα. Επίσης κοινωνικά θα είναι διαφορετικός ανά περίπτωση ο συσχετισμός δυνάμεων ανάμεσα στις παραδοσιακές δυνάμεις της εργασίας, τα νέα στρώματα που αξιοποιούν τις παραγωγικές δυνάμεις της γνώσης και τεχνολογίας, τα παραδοσιακά μεσοστρώματα που έχουν συμπιεστεί, τους επισφαλώς απασχολούμενους και τους άνεργους, τους αγρότες με τη σύγχρονη οργάνωση της υπαίθρου, τα κινήματα για το περιβάλλον, τα δικαιώματα και τις ελευθερίες. Θα υπάρχει μια συνεχής διαλεκτική ένταση ανάμεσα στα ιστορικά αιτήματα για ισότητα και δικαιοσύνη και στο σύγχρονο πεδίο του αιτήματος για ευκαιρίες και επιλογές.

- Η ηγεμονία των αριστερών ιδεών σε όλο αυτό το μέτωπο αποτελεί νόμιμη πολιτικά και σκόπιμη στρατηγικά επιδίωξη. Ηγεμονία με την έννοια της έκφρασης του κοινού συμφέροντος σε μια δημιουργική σύνθεση, της συγκρότησης συνολικής στρατηγικής και όχι απαραίτητα  με την έννοια της οργανωτικής και πολιτικής κυριαρχίας. Ακριβώς για την επιτυχία της διαμόρφωσης αυτού του πλειοψηφικού μετώπου και της αριστερής ηγεμονίας σ’ αυτό, σεχταρισμοί και οργανωτικοί τακτικισμοί για την αξιοποίηση συγκυριακών πλεονεκτημάτων από την Αριστερά δεν είναι νοητοί. Γιατί ο δρόμος είναι μακρύς και απαιτείται πραγματική σύνθεση πολιτικών απόψεων και κοινωνικών στόχων.